Leeslijst
Romans over dementie
Niet elke roman over alzheimer past bij elke lezer. Hier staat wie wat nodig heeft, met vijf boeken uit Nederland en Vlaanderen.
Van deze site · Book Three
The Forty-Year Passenger
Engelstalige uitgave
Als je een roman zoekt die over dementie gaat zonder een medisch verslag te zijn: in The Forty-Year Passenger brengt Abel Quist elke ochtend thee naar een broer die niet meer weet dat ze familie zijn. Het verhaal speelt zich af in een fantastische trein waarin herinneringen het enige betaalmiddel zijn, en vraagt wat je verschuldigd bent aan iemand die je niet meer herkent. Alleen in het Engels verschenen, als Kindle-e-book, paperback en in Kindle Unlimited.
Kort antwoord
Zoek je een roman over dementie, begin dan bij de Nederlandse klassieker: Hersenschimmen van J. Bernlef, verteld vanuit het hoofd van een man die alles kwijtraakt. Is er net een diagnose in je familie en wil je begrijpen wat er gebeurt, lees dan Ik mis mezelf van Lisa Genova. Zoek je iets lichters met een scherpe rand, neem De laatkomer van Dimitri Verhulst. Voor een leesclub werkt Elizabeth is zoek van Emma Healey het best. En wie geen roman maar een waargebeurd verhaal zoekt, leest Erwin Mortiers Gestameld liedboek of Toine Heijmans' Met mijn vader is niks mis.
Voordat je kiest
Romans over alzheimer verschillen minder in onderwerp dan in blikrichting. Sommige vertellen vanuit het hoofd van de zieke, en dat kan voor familie tegelijk verhelderend en bijna ondraaglijk zijn. Andere vertellen vanuit de kinderen of mantelzorgers en stoppen vaak voordat het late stadium begint. Weer andere gebruiken het vergeten als motief en gaan eigenlijk over iets anders.
Zorg je zelf voor iemand met dementie, lees dan bij elke tip de regel ‘Niets voor jou als’. Die is eerlijk bedoeld.
Uit Nederland en Vlaanderen
-
Hersenschimmen
Maarten Klein, een gepensioneerde Nederlander die met zijn vrouw Vera in Amerika woont, raakt langzaam zijn greep op de werkelijkheid kwijt: verleden en heden lopen door elkaar, woorden ontglippen hem. Bernlef vertelt het van binnenuit, in zinnen die zelf steeds meer uiteenvallen. Dé Nederlandse dementieroman, beroemd geworden en nog altijd het boek waarmee iedereen vergeleken wordt. Een liefdesverhaal met een onvermijdelijk einde.
- Niets voor jou als
je ouder of partner zich in een vergelijkbaar stadium bevindt en je het niet van zo dichtbij wilt meemaken. Het perspectief van binnenuit is confronterend.
Gecontroleerd aan de hand van: Goodreads: Hersenschimmen, Querido, DBNL, Lexicon van literaire werken: ‘de dementieroman Hersenschimmen (1984)’
-
De laatkomer
Désiré Cordier, een gepensioneerde bibliothecaris van vierenzeventig, doet alsof hij dement is, zodat hij in een verzorgingstehuis terechtkomt en eindelijk verlost is van zijn liefdeloze huwelijk. In het tehuis woont ook de vrouw op wie hij als jongen verliefd was. Verhulst is grappig en bitter tegelijk, en achter het spel met de diagnose zit een ernstig boek over ouder worden en sterven. Kort, Vlaams en zeer leesbaar.
- Niets voor jou als
je het ongepast vindt dat iemand dementie speelt. De humor is zwart, en het boek is niet over de ziekte zelf.
Gecontroleerd aan de hand van: Atlas Contact: De laatkomer (ISBN 9789025445607), DBNL, Lexicon van literaire werken: De laatkomer (Atlas Contact, mei 2013)
-
Gestameld liedboek. Moedergetijden
Geen roman maar een literair verslag: de Vlaamse dichter Erwin Mortier beschrijft hoe zijn moeder wegglijdt in alzheimer, in korte, poëtische fragmenten die het stamelen van de titel nadoen. Teder en rauw over afscheid nemen van iemand die er nog is. In Frankrijk bekroond met de Prix du Meilleur Livre Étranger. Voor wie geen verzonnen verhaal wil, maar wel literatuur.
- Niets voor jou als
je een verhaal met een plot zoekt. Dit is een reeks prozagedichten, geen roman.
Gecontroleerd aan de hand van: Goodreads: De Bezige Bij, 9 september 2011, De Bezige Bij Foreign Rights: Gestameld liedboek
-
Sprakeloos
Tom Lanoye schrijft over zijn moeder, een vrouw van woorden en van het toneel, die aan het eind van haar leven haar taal verliest. Half roman, half verslag, en vol van de humor en de woede waarmee Lanoye over zijn familie schrijft. Geen boek over alzheimer in strikte zin, maar wel een van de bekendste Vlaamse boeken over een ouder die geestelijk wegglijdt, en over de schrijver die er een boek van maakt.
- Niets voor jou als
je specifiek een boek over alzheimer zoekt. De aftakeling heeft hier een andere oorzaak, en het boek gaat evenzeer over schrijven zelf.
Gecontroleerd aan de hand van: Goodreads: Prometheus, 25 september 2009, DBNL: Sprakeloos (2009) als boek over de geestelijke aftakeling van een moeder
-
Met mijn vader is niks mis
Toine Heijmans schreef in Volkskrant Magazine over zijn vader en diens alzheimer, en bundelde die stukken tot dit boek: liefdevol, licht van toon en eerlijk over wat het met een zoon doet. Waargebeurd, maar geschreven door een romancier. Het best geschikt voor wie zelf mantelzorger is en iets wil lezen dat herkenbaar is zonder te verpletteren.
- Niets voor jou als
je een doorlopende roman zoekt. Het boek is opgebouwd uit korte columns.
Gecontroleerd aan de hand van: Goodreads: Atlas Contact 2019
Vertaald: de ziekte van binnenuit, en van ernaast
-
Ik mis mezelf
Alice Howland is vijftig, hoogleraar aan Harvard, en hoort dat ze een vroeg beginnende vorm van alzheimer heeft. Genova is neurowetenschapper, en dat merk je: de roman legt precies uit wat er gebeurt en blijft daarbij heel dicht bij Alice' beleving. Voor veel families het boek dat de diagnose begrijpelijk maakt. Verfilmd als Still Alice, met Julianne Moore.
- Niets voor jou als
de zieke in jouw familie veel ouder is. Alice' situatie als jonge, werkende vrouw is bijzonder, en het boek is daarop toegesneden.
Gecontroleerd aan de hand van: Goodreads: The House of Books 2012, vert. Mariëtte van Gelder
-
Elizabeth is zoek
Maud is in de tachtig, vergeet steeds meer en schrijft briefjes om dingen te onthouden. Eén ding weet ze zeker: haar vriendin Elizabeth is verdwenen, en niemand gelooft haar. Tegelijk komt een oud raadsel uit haar jeugd boven. Een detective verteld door een vertelster die zichzelf niet kan vertrouwen, ontroerend en soms grappig. De roman die leesclubs het vaakst uitlezen.
- Niets voor jou als
de herhalingen van een demente ouder je thuis al uitputten. Het boek bootst ze bewust na.
Gecontroleerd aan de hand van: Goodreads: Boekerij 2016
-
De keizer van Gladness
Hai, negentien en op het punt om op te geven, wordt in een vervallen stadje in Connecticut tegengehouden door Grazina, een oude weduwe met dementie, en wordt haar verzorger. Vuong schrijft over zorg als iets wat twee mensen elkaar geven, niet als last. Geen aftakelingsroman, maar een warm, soms grappig boek over vriendschap tussen een jongen en een vrouw die steeds meer vergeet.
- Niets voor jou als
je een kort boek wilt. Het is lang en traag, en dementie is één draad naast werk, verslaving en armoede.
Gecontroleerd aan de hand van: Goodreads: Hollands Diep 2025, vert. Johannes Jonkers
Verder lezen
Gaat het je vooral om geheugenverlies en wat er overblijft van een mens als de herinneringen gaan, kijk dan ook bij boeken met een onbetrouwbare verteller: in Elizabeth is zoek en Alsof het voorbij is is de verteller juist daarom niet te vertrouwen.
Veelgestelde vragen
Wat lezers vragen
Wat is een goede Nederlandse roman over dementie?
Hersenschimmen van J. Bernlef (1984) is de bekendste, verteld vanuit het hoofd van de zieke. Uit Vlaanderen komt De laatkomer van Dimitri Verhulst (2013), over een man die dementie speelt.
Welke boeken over dementie zijn geschikt voor mantelzorgers?
Met mijn vader is niks mis van Toine Heijmans, omdat het licht van toon is en herkenbaar, en Ik mis mezelf van Lisa Genova als je wilt begrijpen wat er in het hoofd van de zieke gebeurt.
Is Hersenschimmen een waargebeurd verhaal?
Nee, het is een roman. Maarten Klein is een verzonnen personage; Bernlef schreef het verhaal van binnenuit om te laten voelen hoe dementie werkt.
Welke roman over dementie is goed voor een leesclub?
Elizabeth is zoek van Emma Healey: een detectiveverhaal met een vertelster die zichzelf niet kan vertrouwen, en genoeg om over te praten.