Leeslijst
Boeken met een onbetrouwbare verteller
Niet elke onbetrouwbare verteller liegt op dezelfde manier. Sommigen bedriegen jou, sommigen zichzelf, en sommigen weten het gewoon niet. Zonder spoilers.
Van deze site · Book One
The Train Between Worlds
Engelstalige uitgave
Als je van vertellers houdt die zelf niet weten wat er waar is: The Train Between Worlds begint met iemand die zonder naam en zonder herinneringen wakker wordt in een trein, en je leert die trein precies zo kennen als de verteller, stukje bij beetje, met herinneringen die pas later boven komen. Geen leugenaar, wel een verteller die je niet alles kan geven. Let op: alleen in het Engels verschenen, als Kindle-e-book en in Kindle Unlimited.
Kort antwoord
Boeken met een onbetrouwbare verteller heb je in drie soorten. De verteller die zichzelf iets wijsmaakt: begin met De rest van de dag van Kazuo Ishiguro. De verteller die jou bewerkt: lees Het diner van Herman Koch en de Nederlandse klassieker Een nagelaten bekentenis van Marcellus Emants. En de verteller die zelf niet weet wat waar is: De donkere kamer van Damokles van W.F. Hermans. Wie vooral een plotwending zoekt, kiest De moord op Roger Ackroyd, maar lees er vooraf niets over.
Drie soorten onbetrouwbaar
Een onbetrouwbare verteller is iemand wiens versie van de gebeurtenissen je niet zomaar kunt geloven. Dat kan komen doordat hij liegt, doordat hij zichzelf voor de gek houdt, of doordat hij simpelweg niet alles weet of zich niet alles herinnert. Het plezier zit telkens ergens anders: bij de eerste in de ontmaskering, bij de tweede in het verdriet, bij de derde in de twijfel die blijft.
De Nederlandse literatuur heeft hier een sterke traditie, van Emants in 1894 tot Koch in 2009. Hieronder staan ze naast de bekendste vertaalde voorbeelden. We verklappen nergens de ontknoping.
De verteller die zichzelf voor de gek houdt
-
De rest van de dag
Stevens, een Engelse butler, maakt een autotocht en denkt terug aan zijn jaren in dienst van een lord. Hij vertelt waardig, correct en uitvoerig, en juist daardoor hoor je steeds duidelijker wat hij weglaat: over zijn werkgever, over zijn vader, over de huishoudster die hij nooit iets heeft gezegd. Het mooiste voorbeeld van een verteller die zichzelf iets wijsmaakt, en een van de verdrietigste boeken die je zo rustig kunt lezen.
- Niets voor jou als
je spanning zoekt. Er gebeurt weinig, en de onthulling zit in de toon, niet in een plotwending.
Gecontroleerd aan de hand van: Atlas Contact: De rest van de dag, vertaler Bartho Kriek
-
Alsof het voorbij is
Tony Webster, een gepensioneerde man, krijgt een onverwachte erfenis die hem dwingt terug te kijken naar zijn schooltijd en een vriendschap die slecht afliep. Hij vertelt helder en ironisch, maar hoe verder je komt, hoe duidelijker wordt dat zijn herinnering een eigen versie heeft gemaakt. Kort, scherp, en een boek dat je meteen opnieuw wilt lezen.
- Niets voor jou als
je een ontknoping wilt die alles netjes verklaart. Barnes laat bewust vragen open.
Gecontroleerd aan de hand van: Goodreads: Atlas 2011, vert. Ronald Vlek
De verteller die jou bewerkt
-
Het diner
Twee broers en hun vrouwen eten samen in een duur Amsterdams restaurant, gang na gang, om te praten over iets wat hun zonen hebben gedaan. De verteller is de ene broer, en hij is grappig, scherp en gemeen over iedereen om hem heen. Je lacht met hem mee, tot je merkt dat je hem al een tijdje niet meer zou moeten vertrouwen. De bekendste Nederlandse roman met een onbetrouwbare verteller, en terecht.
- Niets voor jou als
je niet tegen een verteller kunt die je steeds onsympathieker vindt. Het boek laat je ongemakkelijk achter.
Gecontroleerd aan de hand van: Goodreads: Het diner, Anthos 2009
-
Een nagelaten bekentenis
Willem Termeer vertelt al op de eerste bladzijde dat hij zijn vrouw heeft vermoord, en schrijft dan een hele roman om uit te leggen hoe het zover kwam. Hij rechtvaardigt zich met erfelijkheid en omstandigheden en wijst intussen naar de hypocrisie van alle ‘gewone’ mensen om hem heen. Een meesterwerk van het Nederlandse naturalisme en een verrassend moderne studie van iemand die zijn lezer probeert in te pakken.
- Niets voor jou als
je moeite hebt met negentiende-eeuws proza of met een verteller die je van begin tot eind tegenstaat.
Gecontroleerd aan de hand van: DBNL, Lexicon van literaire werken: Een nagelaten bekentenis (1894; later Van Oorschot), DBNL: volledige tekst, editie 1894
-
De moord op Roger Ackroyd
Een dorpsarts doet verslag van de moord op een rijke landeigenaar en van het onderzoek van Hercule Poirot, die net in het dorp is komen wonen. Meer kunnen we niet zeggen zonder het te bederven. Het is het boek waar elke lijst met onbetrouwbare vertellers naar verwijst, en het bewijs dat een klassieke whodunit zijn lezer net zo goed kan bedriegen als een literaire roman.
- Niets voor jou als
je de ontknoping al kent. Dan blijft er een degelijke, maar ouderwetse detective over.
Gecontroleerd aan de hand van: Goodreads: Luitingh 1992, vert. L.M.A. Vuerhard
De verteller die zelf niet weet wat waar is
-
De donkere kamer van Damokles
Henri Osewoudt, een sigarenwinkelier in bezet Nederland, krijgt opdrachten van Dorbeck, een man die precies op hem lijkt maar alles is wat hij niet is. Na de oorlog kan hij niet bewijzen dat Dorbeck ooit heeft bestaan. Hermans laat je samen met Osewoudt twijfelen, en die twijfel lost nooit helemaal op. Een spannende oorlogsroman en een van de grote Nederlandse romans over de vraag of je je eigen verhaal kunt bewijzen.
- Niets voor jou als
je aan het eind zekerheid wilt. Die geeft Hermans niet, met opzet.
Gecontroleerd aan de hand van: Goodreads: De donkere kamer van Damokles, Van Oorschot
-
We hebben altijd in het kasteel gewoond
Merricat Blackwood woont met haar zus en een oude oom afgezonderd in een groot huis, gemeden door het dorp sinds de rest van de familie stierf. Ze vertelt luchtig, kinderlijk en bijgelovig, en langzaam begrijp je hoe weinig je van haar versie moet aannemen. Kort, griezelig zonder bloed, en voor wie Piranesi's naïeve stem mooi vond de donkere tegenhanger.
- Niets voor jou als
je een echte horrorroman verwacht. Jackson is verontrustend, niet eng in de gewone zin.
Gecontroleerd aan de hand van: Goodreads: L.J. Veen Klassiek 2017, vert. Rob van Moppes
Voor wie vooral de plotwending zoekt
-
Het meisje in de trein
Rachel neemt elke dag dezelfde trein naar Londen en kijkt uit op de huizen langs het spoor, waaronder dat van een stel dat ze in gedachten een heel leven heeft gegeven. Dan ziet ze iets wat ze niet had mogen zien. Rachel drinkt, vergeet en is niet de enige verteller, en het boek speelt slim met wat ze zich wel en niet herinnert. Snel uit, en goed voor een lange treinreis.
- Niets voor jou als
je literaire diepgang zoekt. Dit is een thriller die op tempo en wendingen drijft.
Gecontroleerd aan de hand van: Goodreads: A.W. Bruna 2015, vert. Miebeth van Horn
-
De stille patiënt
Alicia Berenson schiet haar man neer en zegt daarna geen woord meer. Een psychotherapeut raakt geobsedeerd door haar zaak en probeert haar aan het praten te krijgen. Een psychologische thriller die volledig draait om de vraag wie je eigenlijk aan het woord hoort, en een populaire keuze voor leesclubs die over een ontknoping willen discussiëren.
- Niets voor jou als
je veel thrillers leest. Ervaren lezers zien de wending soms aankomen.
Gecontroleerd aan de hand van: Goodreads: Cargo 2019, vert. Els Franci-Ekeler
Veelgestelde vragen
Wat lezers vragen
Wat is een onbetrouwbare verteller?
Een verteller wiens versie van de gebeurtenissen je niet zomaar kunt geloven, omdat hij liegt, zichzelf iets wijsmaakt of niet alles weet. De lezer moet zelf reconstrueren wat er werkelijk gebeurde.
Welke Nederlandse boeken hebben een onbetrouwbare verteller?
Het diner van Herman Koch, Een nagelaten bekentenis van Marcellus Emants en De donkere kamer van Damokles van W.F. Hermans zijn de bekendste voorbeelden.
Wat is het beroemdste boek met een onbetrouwbare verteller?
Vaak genoemd wordt De moord op Roger Ackroyd van Agatha Christie (1926). Lees er vooraf niets over: de hele truc zit in de verteller.
Welk boek met een onbetrouwbare verteller is geschikt voor een leesclub?
Het diner en Alsof het voorbij is: allebei kort, en je komt er na afloop niet over uitgepraat wie je nu eigenlijk moest geloven.