Przewodnik tematyczny
Książki z niewiarygodnym narratorem
Niewiarygodny narrator to ktoś, kto opowiada nam historię i z jakiegoś powodu nie mówi prawdy: bo kłamie, bo sam się oszukuje albo bo po prostu nie wie. Oto osiem powieści po polsku, przedstawionych tak, żeby niczego nie zepsuć.
Z tej strony · Book One
The Train Between Worlds
Wydanie anglojęzyczne
Jeśli czytasz po angielsku, The Train Between Worlds nie ma narratora, który kłamie, tylko takiego, który nie wie: budzi się w pociągu bez imienia i bez przeszłości, a czytelnik poznaje pociąg, i prawdę o nim, dokładnie w jego tempie, fragment wspomnienia po fragmencie. Jeśli lubisz niepewność co do tego, kto właściwie opowiada, to powieść z tej strony dla ciebie. Istnieje tylko po angielsku, na Kindle i w Kindle Unlimited, przez Amazon.com.
W skrócie
Wśród książek z niewiarygodnym narratorem polski czytelnik ma znakomity punkt wyjścia u siebie: Prowadź swój pług przez kości umarłych Olgi Tokarczuk, opowiedziane przez Janinę Duszejko, której głos uwodzi tak, że łatwo zapomnieć o pytaniu, czy jej wierzyć. Potem arcydzieło narratora, który oszukuje sam siebie, Okruchy dnia Kazuo Ishiguro, i kryminał, który rozsławił tę technikę, Zabójstwo Rogera Ackroyda Agathy Christie. Na thriller: Zaginiona dziewczyna Gillian Flynn albo Dziewczyna z pociągu Pauli Hawkins.
Trzy rodzaje niewiarygodnego narratora
Nie każdy niewiarygodny narrator jest taki sam. Jest taki, który oszukuje sam siebie: szczerze wierzy w to, co mówi, ale czytelnik widzi więcej niż on (Ishiguro, Barnes). Jest taki, który kłamie i dobrze o tym wie: narrator kryminału albo thrillera, który coś przed nami ukrywa (Christie, Flynn, Michaelides). I jest taki, który nie może wiedzieć, z powodu wieku, szaleństwa, alkoholu albo uszkodzonej pamięci (Jackson, Hawkins). Osobną półkę zajmuje Tokarczuk, która gra z czytelnikiem na kilku z tych strun naraz.
Lista dzieli książki właśnie tak i nigdy nie zdradza, na czym polega oszustwo: odkrycie tego to cała przyjemność. Uwaga tylko, że już samo umieszczenie książki na takiej liście jest drobną wskazówką; jeśli chcesz czytać zupełnie na ślepo, zatrzymaj się tutaj.
Polska klasyka współczesna
-
Prowadź swój pług przez kości umarłych
Janina Duszejko, starsza kobieta mieszkająca w Kotlinie Kłodzkiej, emerytowana inżynierka i nauczycielka angielskiego, miłośniczka astrologii i Blake’a, opowiada zimę, w której w okolicy giną kolejni myśliwi. Ona jest przekonana, że to zwierzęta się mszczą, i pisze o tym listy na policję. Tokarczuk daje jej głos tak barwny, zabawny i gniewny, że czytelnik szybko staje po jej stronie. To kryminał, satyra i manifest w jednym; Agnieszka Holland nakręciła na jego podstawie film Pokot. Najlepsza polska odpowiedź na to hasło.
- Odpuść, jeśli
- nie przepadasz za ekscentrycznymi narratorkami: Duszejko mówi bardzo dużo i po swojemu.
Sprawdzone w: Biblioteka Narodowa: Wydawnictwo Literackie 2009
Ci, którzy oszukują samych siebie
-
Okruchy dnia
Latem 1956 roku Stevens, kamerdyner z angielskiej rezydencji, wyrusza samochodem w kilkudniową podróż, by odwiedzić dawną gospodynię, pannę Kenton. Po drodze wspomina służbę u lorda Darlingtona i to, co nazywa godnością. Każde zdanie jest uprzejme, wyważone i coś pomija; to, co Stevens przemilcza, czytelnik dostrzega stopniowo, i właśnie to boli. Wzór gatunku i najpiękniejsza książka na tej liście.
- Odpuść, jeśli
- potrzebujesz akcji: tu najważniejsze dzieje się między zdaniami.
Sprawdzone w: Biblioteka Narodowa: Prószyński i S-ka 1997, tłum. Jan Rybicki, Biblioteka Narodowa: Albatros 2016
-
Poczucie kresu
Tony Webster, spokojny emeryt, opowiada o szkolnych przyjaźniach i pierwszej dziewczynie z lat sześćdziesiątych. Potem dostaje list od prawnika: ktoś zapisał mu w spadku dziennik dawnego przyjaciela. Barnes w niewiele ponad stu pięćdziesięciu stronach pokazuje, jak pamięć przepisuje własną historię na naszą korzyść. Nagroda Bookera 2011. Krótka, gęsta, do przeczytania jednego wieczoru i przemyślenia przez tydzień.
- Odpuść, jeśli
- nie lubisz zakończeń, które każą wrócić do początku.
Sprawdzone w: Biblioteka Narodowa: Świat Książki 2012, tłum. Jan Kabat
Ci, którzy kłamią: kryminał i thriller
-
Zabójstwo Rogera Ackroyda
W angielskiej wiosce King’s Abbot ginie bogaty Roger Ackroyd, a Herkules Poirot, który przyszedł tu hodować dynie, wraca do pracy. Historię opowiada miejscowy lekarz, doktor Sheppard. Z 1926 roku, to powieść, o której spierano się latami, bo zmieniła reguły gry w kryminale. Jeśli znasz Christie tylko z ekranizacji, to dobry moment, żeby przeczytać ją w oryginalnej formie, najlepiej nic wcześniej nie sprawdzając.
- Odpuść, jeśli
- znasz już zakończenie: ta książka żyje swoim zaskoczeniem.
Sprawdzone w: Biblioteka Narodowa: Iskry 1956, tłum. Jan Zakrzewski, Biblioteka Narodowa: Publicat / Wydawnictwo Dolnośląskie 2023
-
Zaginiona dziewczyna
W piątą rocznicę ślubu Amy Dunne znika z domu w Missouri, a wszystkie spojrzenia kierują się na jej męża Nicka. Rozdziały opowiadane przez niego przeplatają się z jej pamiętnikiem. Flynn bawi się tym, komu czytelnik wierzy i dlaczego, i robi to złośliwie i błyskotliwie. Najsłynniejszy thriller z niewiarygodną narracją ostatnich lat; David Fincher nakręcił na jego podstawie film.
- Odpuść, jeśli
- drażnią cię bohaterowie, których nie da się polubić: tu nie ma kogo.
Sprawdzone w: Biblioteka Narodowa: G+J 2013, tłum. Magdalena Koziej, Biblioteka Narodowa: Burda Publishing Polska 2014
-
Pacjentka
Malarka Alicia Berenson strzela pięć razy do męża i od tej chwili nie mówi ani słowa. Lata później psychoterapeuta Theo Faber zatrudnia się w zamkniętym ośrodku, w którym ją umieszczono, przekonany, że zdoła ją skłonić do mówienia. Krótkie rozdziały, szybkie tempo, jeden zwrot, o którym wszyscy dyskutowali. Dobre wejście w gatunek dla kogoś, kto chce przeczytać thriller w dwa wieczory.
- Odpuść, jeśli
- czytasz dużo thrillerów: doświadczony czytelnik może przewidzieć zwrot.
Sprawdzone w: Biblioteka Narodowa: W.A.B. 2019, tłum. Agnieszka Patrycja Wyszogrodzka-Gaik
Ci, którzy nie mogą wiedzieć
-
Zawsze mieszkałyśmy w zamku
Osiemnastoletnia Merricat Blackwood mieszka z siostrą Constance i starym wujem Julianem w wielkim domu na skraju miasteczka, którego mieszkańcy ich nienawidzą. Reszta rodziny zmarła lata temu, otruta arszenikiem przy kolacji. Merricat zakopuje przedmioty w ogrodzie, żeby chroniły dom, i opowiada z czarującą, dziecinną pewnością siebie, która powoli zaczyna niepokoić. Krótki klasyk gotyku, w sam raz na jesień.
- Odpuść, jeśli
- chcesz grozy z potworami: tu niepokój jest cichy i psychologiczny.
Sprawdzone w: Biblioteka Narodowa: PIW 1998, tłum. Ewa Horodyska, Biblioteka Narodowa: Replika 2025
-
Dziewczyna z pociągu
Rachel codziennie jedzie tym samym podmiejskim pociągiem do Londynu i z okna obserwuje parę w jednym z domów przy torach, której wymyśliła imiona i szczęśliwe życie. Pewnego dnia widzi coś, czego nie powinna, a potem kobieta znika. Kłopot w tym, że Rachel pije i ma luki w pamięci, więc nikt jej nie wierzy, łącznie z nią samą. Thriller, w którym pamięć zawodzi narratorkę, a pociąg jest punktem widzenia.
- Odpuść, jeśli
- nie lubisz narratorek, które same sobie szkodzą: Rachel bywa trudna do zniesienia.
Sprawdzone w: Biblioteka Narodowa: Świat Książki 2015, tłum. Jan Kraśko
Pytania i odpowiedzi
O co pytają czytelnicy
Co to jest niewiarygodny narrator?
To narrator, któremu czytelnik nie może do końca ufać: kłamie, oszukuje sam siebie albo czegoś nie wie lub nie pamięta. Często jego niewiarygodność odkrywa się stopniowo i na tym polega przyjemność lektury.
Jaka polska powieść ma niewiarygodnego narratora?
Najczęściej wskazywana jest Prowadź swój pług przez kości umarłych Olgi Tokarczuk (Wydawnictwo Literackie, 2009), opowiedziana przez Janinę Duszejko.
Od jakiego thrillera z niewiarygodnym narratorem zacząć?
Od Pacjentki Alexa Michaelidesa, jeśli chcesz czegoś szybkiego, albo od Zaginionej dziewczyny Gillian Flynn, jeśli wolisz coś bardziej przewrotnego.
Czy są powieści z niewiarygodnym narratorem, który traci pamięć?
Dziewczyna z pociągu Pauli Hawkins (luki po alkoholu) i Ani śladu Elizabeth Emmy Healey, opowiedziane przez kobietę z demencją: tę drugą znajdziesz w przewodniku po książkach o demencji i alzheimerze.